XCOM: Enemy Unknown ✪ Krwawa wojna z Obcymi

Jakieś 30 lat temu – tak, było to tak dawno temu – u mojego przyjaciela, na komputerze Amiga 600, graliśmy w grę pod tytułem UFO: Enemy Unknown. Bywałem u tego kumpla tylko czasami, więc nie przeszedłem razem z nim całej gry, ale pamiętam pewne obrazy. Rzecz zasadzała się na tym, że obca cywilizacja zaatakowała naszą Ziemię, a gracz musiał bronić cywilizacji ludzkiej. Gra była zasadniczo podzielona na dwie części: pierwsza obracała się wokół rozbudowy bazy, pozyskiwania środków i monitorowania obcej aktywności, a drugą były trudne i złożone potyczki z ufokami.

Walki odbywały się w systemie turowym, gdzie gracz poruszał się i atakował na zmianę z przeciwnikiem, na przestrzeniach-mapach podzielonych na pola, po których poruszali się ludzie i obcy: każdy mógł podczas swojej tury przejść tylko określoną ilość pól, zaatakować tylko określoną ilość razy itp. Typ widoku pola bitwy w UFO znany jest jako izometryczny – to taki rzut ukośny, widok dwuwymiarowy udający trójwymiarowy. Jak już napisałem, gra była skomplikowana i miała wysoki poziom trudności. Powtórzę też: grałem w UFO: Enemy Unknown tylko trochę, ale dość dobrze i pozytywnie ją zapamiętałem. Produkcja powstała w 1994 roku; po osiemnastu latach, w 2012, amerykańskie studio developerskie Firaxis Games zreinterpretowało UFO i stworzyło XCOM: Enemy Unknown, na komputery i konsole.

XCOM to międzynarodowa organizacja militarna, która walczy z ufokami, od kiedy ci zaatakowali Ziemię. Fabuła gry jest dość generyczna – jest tu niewiele więcej ponad atak obcych i panikę, potyczki, badania i starania, wreszcie kontratak ziemian. Dramatis personae jest skromne: poza żołnierzami (o których więcej później) poznajemy tylko szefową działu naukowego doktor Vahlen, kierownika oraz szefa działu technicznego; do gracza osoby te zwracają się per „dowódco” – poza nimi widzimy tylko mechaników i naukowców. Identycznie jak pierwowzór, gra dzieli się na dwie części: zarządzanie bazą, funduszami, satelitami, badaniami, koszarami – i walkę z UFO.

Sam rozwój bazy XCOM jest mniej skomplikowany niż w UFO: Enemy Unknown, ale w nowszej grze jest też dużo innych aspektów: konstruowanie satelitów namierzających aktywność UFO, badania naukowe nad szczątkami pokonanych obcych i ich technologią, tworzenie myśliwców do walki powietrznej, zbrojenie i rozwój żołnierzy. Do XCOM na początku gry należy szesnaście państw, a ufoki czasami atakują kilka miejsc na raz, trzeba więc wybierać rozważnie, kogo się broni, bowiem w zaatakowanych a niebronionych krajach wzrasta poziom paniki, co w konsekwencji może doprowadzić do wystąpienia danego państwa z projektu XCOM. Kraje należące do sojuszu, w których umiejscowiliśmy satelity, co miesiąc płacą nam kredyty, które później możemy przeznaczać na rozwój i zbrojenia. Brakujące pieniądze można też pozyskiwać na szarym rynku, sprzedając pozyskiwane artefakty kosmitów.

Solą gry są walki z obcymi. Kiedy wykryta zostaje aktywność ufoków, XCOM wysyła na miejsce oddział szturmowców. Na początku żołnierzy jest czterech, ale w miarę rozwoju projektu ta liczba szybko wzrasta do sześciu – nie są to więc ogromne bitwy, ale odbywamy je dokładnie, krok po kroku, strzał po strzale. Międzynarodowy oddział składa się z mężczyzn i kobiet, których wygląd, imiona i nazwiska możemy dowolnie edytować, a jest to ważne, aby zżyć się z żołnierzami i pamiętać, który jest którym – każdy z nich bowiem posiada inne cechy i umiejętności. Są cztery klasy wojskowych: grenadier, szturmowiec, snajper oraz żołnierz wsparcia (medyk). W miarę kolejnych zwycięskich potyczek żołnierze awansują, nabierają doświadczenie i nowe umiejętności bojowe. Trzeba powiedzieć, że potykamy się z kosmitami nie tylko w miastach i na polach, ale też atakujemy ich rozbite wcześniej przez nasze myśliwce statki.

Mechanika walk nie jest przesadnie skomplikowana, ma jednak sporo istotnych zmiennych. Widok na pole bitwy ponownie jest izometryczny, jednak wszystkie modele – żołnierze, wrogowie, otoczenie – zostały stworzone w trzech wymiarach (nie są już dwuwymiarowymi sprite’ami, jak w starym UFO: Enemy Unknown), a kamerą można dowolnie kręcić w kółko. Ruch znów odbywa się w turach – na zmianę działają ludzie i obcy. Każdy żołnierz może jednorazowo wykonać do dwóch akcji. Może podbiec kawałek albo przebiec dłuższy dystans, co kończy jego turę. Przeładowanie broni, kucnięcie (co zwiększa zdolność obronną), pozostanie w trybie warty (czyli czatowanie na wroga), użycie apteczki, strzał do przeciwnika – każda z tych akcji również kończy turę. Żołnierzami można poruszać się w dowolnej sekwencji, co ważne przy planowaniu akcji, bowiem liczy się tu kolejność i każdy najmniejszy ruch.

Trzeba wspomnieć, iż gracz nie widzi od początku całego pola bitwy – widzimy tyle, ile widzą nasi podopieczni, więc mapa w miarę ruchu dopiero się przed nami odkrywa. Z tego względu należy ruszać się bardzo, bardzo ostrożnie, będąc w każdej chwili gotowym na napad ufoków. Najlepiej poruszać się w szyku bojowym: na przedzie szturmowcy i grenadierzy, z tyłu snajperzy i medyk – a przynajmniej dla mnie taki szyk się sprawdzał. Trzeba zdobywać metr za metrem, koniecznie (!) chowając się za każdym możliwym obiektem – jest to kluczowe, bowiem nieosłonięty żołnierz jest dla obcych wyjątkowo łakomym kąskiem. Drugą kluczową kwestią jest tryb warty, bowiem gdy człowiek pozostaje w tym trybie, to automatycznie odpowiada ogniem na ruch kosmitów w swoim zasięgu strzału.

Powtórzę więc: należy poruszać się powoli, krok po kroku, podbiegając do każdej możliwej osłony terenu, i pozostając w trybie warty, aby móc ostrzeliwać obcych, gdy tylko się pojawią. Kiedy już nasi żołnierze strzelają, to oczywiście nie zawsze trafiają co celu – tak samo zresztą jak obcy; przy chęci strzału gracz widzi na ekranie procentową szansę na trafienie. W miarę rozwoju projektu XCOM i badań nad technologią obcych zdobywamy nowe pancerze i bronie, które z czasem stają się coraz potężniejsze.

Sami przeciwnicy są bardzo zróżnicowani: gracz ma na początku do czynienia z „klasycznymi” szarymi ludzikami, ale później pojawiają się udające ludzi chudzielce, różne masywne potwory, różnorakie roboty kroczące i latające, wreszcie tak zwani eteryczni, którzy władają mocami psionicznymi i, jeśli nie zastrzeli się ich odpowiednio szybko, potrafią zapanować nad umysłami naszych żołnierzy. Oprócz neutralizowania obcych oddział musi czasami uratować i odeskortować jakąś ważną personę, albo ratować znajdujących się na polu walki cywilów.

XCOM: Enemy Unknown jest grą trudną. To chyba produkcja głównie dla core’owców. Dla ludzi, którzy na grach wideo zjedli zęby i wiedzą, że trzeba zachowywać kilka zapisów stanu gry, żeby w razie konieczności móc się cofnąć dalej niż poprzedni save. Którzy wiedzą, że save’y trzeba robić bardzo często. Którzy akceptują pewne umowności gry, takie jak umowności widoku izometrycznego, gdzie czasami na przykład da się strzelić do wroga teoretycznie znajdującego się za ścianą, albo to, że wszystkie obiekty w grze – pomieszczenia, przedmioty, samochody, drzewa itd. – są na mapach ustawione pod kątami prostymi (takie są właśnie meandry izometrii).

Do tego przeciwnicy są w XCOM bardzo silni. Czasami wystarczy ich jedno-dwa trafienia, aby zabić naszego żołnierza, a dostępnych apteczek jest mało i leczą one dość słabo. Na dodatek nasi ludzie pod presją czasem panikują i zaczynają uciekać albo strzelać na wiwat. Należy się liczyć z wielokrotnym rozgrywaniem wielu bitew i przygotować się na to, że niejeden z żołnierzy polegnie. Gracz ma do wyboru cztery poziomy trudności programu, które można zmieniać w dowolnej chwili.

Gra prezentuje się ładnie. Modele postaci są schludne i estetyczne, a i otoczenie wygląda dobrze i naturalnie. Okazjonalne zbliżenia na żołnierzy w akcji dodają rozgrywce dynamizmu. Muzyka też dobrze wybrzmiewa – niepokojące utwory podczas eksploracji map zmieniają się w kawałki dynamiczniejsze, kiedy dochodzi do walk. Przejście XCOM zajęło mi blisko pięćdziesiąt godzin, wielkość programu jest więc słuszna. Trzeba również wspomnieć o świetnej polskiej lokalizacji – wszyscy pracownicy organizacji oraz żołnierze mówią i krzyczą w naszym języku.

Jak już napisałem, omawiana produkcja jest wymagająca, ale i satysfakcjonująca, kiedy po starannie zaplanowanych ofensywach nasz oddział pokonuje znienawidzonych obcych. Być może nie jest to gra dla każdego – odbiorca niedoświadczony w elektronicznej rozrywce może się trudnością i złożonością XCOM: Enemy Unknown zniechęcić – ale ludzi, którzy w gry grają częściej niż rzadko, program może zachwycić. Warto wspomnieć, że XCOM ma też tryb gry wieloosobowej, gdzie gracze mogą toczyć przez internet pojedynki, tworząc swoje drużyny z jednostek ludzi i obcych, mieszając je dowolnie w ramach danego budżetu. To ciekawy pomysł, jednak w dniu dzisiejszym – tyle lat od premiery programu – nie ma już chętnych graczy i serwery są puste. Taki już urok niemłodych gier.

Na koniec trzeba dodać, iż rok po wydaniu XCOM (na niektórych platformach później) ukazało się obszerne rozszerzenie gry pod tytułem XCOM: Enemy Within. Na pewnych platformach Enemy Within wymaga posiadania podstawki – Enemy Unknown, na innych zaś jest osobną, „kompletną edycją” programu. Kampania fabularna jest identyczna, jak w pierwowzorze, jednak mamy w Enemy Within dużo nowych elementów: nowe misje specjalne, bronie, przeciwnicy, możliwości usprawniania żołnierzy za pomocą inżynierii genetycznej dzięki tajemniczemu surowcowi o nazwie meld. Warto zagrać w Enemy Within, ponieważ ta wersja poszerza i pogłębia doświadczenie XCOM.

Michał Kotliński

Prozaik, doktor literaturoznawstwa. W gry wideo gra od dzieciństwa. Jego ukochanymi tytułami są Final Fantasy VII, The Legend of Zelda: Ocarina of Time i seria Max Payne. Mieszka w Olsztynie.